| Did God create life on other planets? (Albanian) |
|
|
A krijoi Perėndia jetė nė planetė tė tjerė?Nė qoftė se jo, pėrse ėshtė universi aq i madh?
Jashtėtokėsorėt inteligjentė qė do tė vizitonin Tokėn do tė sundonin mbi njerėzimin. Shumė njerėz, si tė krishterė ashtu dhe tė tjerė, e kanė tė vėshtirė tė besojnė qė Toka ėshtė i vetmi planet i banuar nė kėtė univers kaq tė madh. Ata qė besojnė qė jeta evoluoi mbi Tokė, zakonisht e quajnė gati njė fakt qė jeta ka evoluar nė planetė tė tjerė tė panumėrt. Zbulimi i jetės nė planetė tė tjerė, nga ana e tij, do tė shihej si vėrtetimi i besimit tė tyre evolucionar. Mirėpo madje edhe shumė tė krishterė thonė, Perėndia duhet tė ketė krijuar jetė gjetkė, pėrndryshe ky univers kaq i madh do tė ishte njė harxhim masiv hapėsire mė kot. Sidoqoftė, arsyetimi ynė duhet tė mbėshtetet nė atė qė Perėndia ka thėnė se ka bėrė (pra Bibla), dhe jo nė atė qė ne mendojmė qė ai do tė kishte bėrė ose duhet tė kishte bėrė. Sė pari, meqenėse Perėndia ėshtė ai i cili krijoi universin, ky i fundit nuk mund tė quhet i madh nė krahasim me tė. Njerėzit e kanė tė vėshtirė tė kuptojnė madhėsinė e universit sepse fuqia jonė pėr tė kuptuar ėshtė e kufizuar nė dimensionet e krijuara tė kohės/hapėsirės brenda tė cilave ekzistojmė, dhe na merret mendja nėse pėrpiqemi tė kuptojmė ndonjė gjė pėrtej tyre. Vetė koha filloi me krijimin e universit fizik, por si mund ta kuptojmė pėrjetėsinė pa kohė? Ēfarė ekzistonte para universit? Po kėshtu, si mund tė kuptojmė se sa i madh ėshtė Perėndia? Nuk e masim dot me njė shirit tė pėrbėrė nga atomet. Bibla dhe JashtėtokėsorėtShpeshherė lind pyetja: edhe pse Bibla na mėson qė Perėndia krijoi jetė inteligjente vetėm mbi Tokė, pėrse nuk mund ta kishte bėrė gjetiu? Nė fund tė fundit Shkrimi i Shenjtė nuk diskuton ēdo gjė, p.sh. automjetėt. Megjithatė, kundėrshtimi biblik ndaj idesė sė jashtėtokėsorėve nuk ėshtė thjesht njė argument nga heshtja. Pėrkundrazi, njohja me kuadrin e gjerė tė mesazhit tė Biblės/ungjillit na lejon tė nxjerrim qartė pėrfundimin qė arsyeja pėrse Bibla nuk pėrmend jashtėtokėsorėt ėshtė qė ata nuk ekzistojnė.1
Ti pėrfshijmė... disi!Njė pėrpjekje pėr tė gjetur vend nė Bibėl pėr jashtėtokėsorėt mbėshtetet nė njė fjalė tek Hebrenjtė 11:3: Me anė tė besimit ne kuptojmė se bota ėshtė ndėrtuar me fjalėn e Perėndisė, sa qė ato qė shihen nuk u bėnė prej gjėrave qė shihen. Fjala bota pėrkthehet botėt nė disa pėrkthime anglisht, dhe disa pretendojnė se kjo u referohet planetėve tė tjerė tė banueshėm. Sidoqoftė, fjala greke ėshtė αιών (aion). Kėshtu, pėrkthimet bashkėkohore anglisht (si dhe pėrkthimi shqip tek Hebrenjtė 1:2) pėrkthejnė fjalėn si gjithėsia (pra tėrėsia e hapėsirės dhe kohės) sepse ajo pėrshkruan saktėsisht gjithēka qė ekziston nė kohė e hapėsirė, qoftė e dukshme ose e padukshme, e tanishme ose e pėrjetshme. Madje edhe sikur po u referohej planetėve tė tjerė, ėshtė njė deduktim i tepėrt dhe i pajustifikueshėm tė presupozosh ekzistencėn e jetės inteligjente atje. Njė tjetėr pėrpjekje mbėshtetet tek Gjoni 10:16 ku Jezusi thotė, Unė kam edhe dele tė tjera qė nuk janė tė kėsaj vathe; duhet t'i mbledh edhe ato, dhe ato do ta dėgjojnė zėrin tim, dhe do tė jetė njė tufė e vetme dhe njė Bari i vetėm. Megjithatė, madje edhe njė astronom tek Vatikani i cili beson nė ekzistencėn e jashtėtokėsorėve (kėshtu qė ėshtė dėshmitar kundėrshtar ndaj idesė sė mosekzistencės sė tyre), njė prift jezuit i quajtur Guy Consalmagno, pranon qė Nė kėtė kontekst, kėto dele tė tjera me sa duket janė johebrenjtė, jo jashtėtokėsorėt.4 Mėsimi i Jezusit po shkaktonte pėrēarje midis judenjve (vargu 19), sepse ata besonin prej kohėsh qė shpėtimi nga Perėndia ishte vetėm pėr ta. Jezusi po deklaronte edhe njė herė qė ai do tė bėhej shpėtimtari i tė gjithė njerėzimit. Njė pėrqasje e reNjė ide mė e vonshme pėr tė gjetur vend pėr jashtėtokėsorėt doli nga nevoja e ndier pėr ta mbrojtur krishterimin nė rast tė njė vizite tė vėrtetė nė Tokė nga jashtėtokėsorėt. Michael S. Heiser ėshtė njė ufolog/folės i krishterė me influencė i cili mban njė doktoratė mbi temėn e Biblės Hebraike dhe Gjuhėve tė Lashta Semitike. Ai thotė qė argumentet e lartpėrmendura mund tė mos vlejnė pėr jashtėtokėsorė tė krijuar nga Perėndia. Meqenėse nuk janė pasardhės tė Adamit ata nuk kanė trashėguar natyrėn e tij mėkatare, kėshtu qė nuk janė tė fajshėm moralisht para Perėndisė. Ashtu si lepuj mbi Tokė, ata nuk kanė nevojė pėr shpėtim - edhe pse do tė vdesin, nuk do tė shkojnė as nė parajsė e as nė ferr. Vdekja pajtuese e Krishtit nė Kalvar nuk mund tė shpėtojė kėta jashtėtokėsorė tė teorizuar, sepse duhet tė jesh pasardhės fizik i Adamit nė mėnyrė qė Krishti tė jetė i afėrti qė gėzon tė drejtėn e shpengimit (Isaia 59:20) Nė pamje tė parė ky argument duket bindės, ngaqė edhe engjėjt e rėnė janė inteligjentė por nuk mund tė shpėtohen (Hebrenjtė 2:16). Megjithatė, engjėjt janė tė pavdekshėm dhe nuk i pėrkasin dimensionit tonė trupor. Pėr mė tepėr jashtėtokėsorėt e Heiser-it nė anije kozmike duan njė nivel inteligjence qė nuk gjendet tek lepujt. Kjo nėnvizon me saktėsi padrejtėsinė e situatės ku ata vuajnė nga efektet e Mallkimit, duke pėrfshirė vdekjen dhe mė nė fund zhdukjen kur qielli do tė hiqet si njė pergamenė qė mbėshtillet (Zbulesa 6:14). Madje duket mjaft e ēuditshme tė thuash qė veprimet e qenieve tepėr inteligjente nuk mbajnė aspak pėrgjegjėsi morale. Heiser thotė gjithashtu qė jashtėtokėsorėt tepėr inteligjentė nuk do tė zhvendosin pozitėn e njerėzimit si tė krijuar sipas shėmbėlltyrės sė Perėndisė, sepse shėmbėlltyrė do tė thotė thjesht qė njerėzit janė vendosur si pėrfaqėsuesit e Perėndisė mbi Tokė. Megjithatė, Bibla thotė qė ne jemi krijuar sipas shėmbėlltyrės sė Perėndisė dhe nė ngjasim me tė (Zanafilla 1:26). Njeriu u krijua menjėherė si qenie plotėsisht inteligjente rreth 6,000 vjet mė pėrpara dhe merrej me zanate tė ndryshme pak kohė mė vonė (Zanafilla 4:22). Qysh atėherė, madje as ne nuk kemi realizuar dot teknologji mjaft tė avancuara sa tė udhėtojmė nė sisteme tė tjera yjore. Nė qoftė se jashtėtokėsorėt do tė ishin nė gjendje tė zhvillonin anije kozmike tė befasueshme, aq sa tė udhėtojnė mė shpejt sesa drita, tė cilat do tu nevojiteshin qė tė vinin kėtu, mund tė hamendėsojmė qė ata duhet tė jenė krijuar me intelekt shumė mė tė lartė sesa yni - gjė qė do ti bėnte akoma mė tė ngjashėm me Perėndinė sesa ējemi ne vetė. Ose pėrndryshe, krijimi i tyre ndodhi shumė mė pėrpara sesa 6,000 vjetėt e kuadrit biblik gjashtėditor; jashtėtokėsorėt u krijuan para njeriut dhe kishin kohė tė mjaftueshme pėr tė zhvilluar teknologjitė e tyre. Megjithatė, Perėndia krijoi Tokėn nė Ditėn 1 dhe mė vonė trupat qiellorė nė Ditėn 4. Tė influencuar nga jashtė BiblėsNdonėse Heiser nuk predikon konceptin e evolucionit teist, ai ėshtė simpatizues i idesė qė universi ėshtė miliarda vjeē, sipas propozimit tė krijimbesuesit progresiv Dr Hugh Ross.5 Teorikisht, kjo mund tė lejonte kohėn e duhur qė jashtėtokėsorė tė paparė tė zhvillonin teknologjitė gati fantastiko-shkencore qė kėrkohen pėr tė ardhur kėtu. Megjithatė, ky ėshtė njė arsyetim nė rreth. Tek kėto epoka tė tejzgjatura fshihet njė problem tepėr i madh. Sė pari, ėshtė e rėndėsishme tė kuptojmė qė ideja e epokave tė gjata doli nga besimi qė shtresat e shkėmbinjve sedimentarė mbi Tokė pėrfaqėsojnė epoka tė gjata kohore.6 Kjo nga ana e saj mbiu nga presupozimi dogmatik qė nuk ka ndodhur asnjė veprim i veēantė i krijimit ose njė Pėrmbytje mbarėbotėrore, kėshtu qė tiparet e Tokės duhen shpjeguar sipas proceseve qė shihen se po ndodhin sot.7 Kjo filozofi, e quajtur uniformitarianizmi, duket se plotėson me bollėk profecinė e Apostullit Pjetėr tek 2 Pjetri 3:3–7. Konflikti me Ungjillin qėndron tek fakti qė po kėto shtresa shkėmbore pėrmbajnė fosile - pra njė kronikė gjėrash tė ngordhura qė tregon shenjat e dhunės, sėmundjeve dhe vuajtjes. Kėshtu, pranimi i pikėpamjes sė miliona vjetėve, qoftė edhe pa evolucion, vendos vdekjen/ngordhjen dhe vuajtjen shumė kohė pėrpara Rėnies sė Adamit. Kjo sulmon themelet e ungjillit si dhe vetė arsyet pse Krishti erdhi nė Tokė - si p.sh. kthimi pėrmbys i efekteve tė Mallkimit. Radhitja e rendit tė krijuarPsalmi 8:5 thotė (nė pėrkthimin anglisht) qė njeriu u krijua pak mė i ulėt sesa engjėjt dhe u kurorėzua me lavdi dhe me nder. Heiser ka thėnė qė shpėtimi mbėshtetet nė gradėn dhe jo nė inteligjencėn. Nė kėtė rast, ku do tė radhiteshin jashtėtokėsorėt (tė cilėt prapė nuk pėrmenden kėtu)? Vallė do tė radhiteshin mė lart se njeriu, po mė ulėt se engjėjt, pėr shembull? Nėse kėta jashtėtokėsorė tė pėrparuar do tė ishin nė gjendje tė vizitonin Tokėn, sot njerėzimi do ti nėnshtrohej sundimit tė tyre. (Edhe sikur tė ishin miqėsorė, nga ana potenciale ata do tė ishin shumė mė tė fuqishėm falė inteligjencės dhe teknologjisė sė tyre.) Kjo do tė binte ndesh me strukturėn e autoritetit tė pėrcaktuar nga Perėndia kur ai porositi njeriun ta nėnshtronte tokėn - gjė qė njihet edhe si mandati i sundimit (Zanafilla 1:28). MrekullohuniPsalmi 19:1 na tregon njė arsye kryesore pėr madhėsinė e universit: Qiejtė tregojnė lavdinė e Perėndisė dhe kupa qiellore shpall veprėn e duarve tė tij. Kjo na kujton qė sa mė shumė zbulojmė pėr kėtė univers tė mahnitshėm, aq mė shumė duhet tė mrekullohemi pėrpara Atij qė e bėri tė tėrė. Ja se pėr kė duhet tė mendojmė, jo pėr jashtėtokėsorė imagjinarė qė nuk i kemi parė kurrė ndonjėherė. A mund tė kishte jetė tė thjeshtė gjetkė nė hapėsirė?Fotografia nga Elaine R. Ingham
Nėse evolucioni thotė qė jeta mund tė ketė ardhur nė Tokė nga hapėsira - atėherė pse tė mos lėvizė nė drejtim tė kundėrt? Kuadri i madh i Biblės duket se pėrjashton idenė e jetės inteligjente gjetkė nė universin e Perėndisė (shih tek teksti kryesor8). Por ēfarė mund tė themi pėr shembull pėr bakteret nė planetėt e tjerė? Ka mundėsi qė Perėndia ti ketė krijuar, por ka shumė pak tė ngjarė.9 Cili do tė ishte qėllimi i tyre? I gjithė fokusi i krijimit ėshtė njerėzimi mbi Tokė; gjallesat e biosferės tokėsore tė ekuilibruar pėr bukuri pėrbėjnė pjesė tė sistemit tė krijuar pėr tė mbėshtetur jetėn tonė. Nėse bakteret do tė gjenden gjetiu nė Sistemin Diellor, zbulimi do tė pėrshėndetet si provė qė jeta mund tė evoluojė vetė nga materiale jo tė gjalla.10 Sidoqoftė, ne kemi botuar parashikimin tonė qė nė kėtė rast tė pangjarė, organizmat do tė kenė ADN eytj. tė tipit tokėsor, nė pėrputhje me origjinėn e tyre qė kėtej si ndotėse - ose tė mbartura nga anije kozmike tė kohėve tė fundit, ose tė hipura mbi copėza shkėmbinjsh tė shkėputura vrullshėm nga Toka me anė tė goditjeve nga meteoritet. Referenca
|


